Alles wat je moet weten over Lapland

Fins Lapland alleen is met zo’n 100.000 km² al bijna 2,5 keer zo groot als Nederland, maar er wonen nog geen 180.000 mensen. Zweeds Lapland is ongeveer net zo groot en net zo leeg, en ook Finnmark, het noordelijkste stuk van Noorwegen, is met zo’n 48.000 km² groter dan heel Nederland, met maar zo’n 75.000 inwoners. Je rijdt hier soms een uur zonder een huis tegen te komen, wel een kudde rendieren. Er lopen er in Finland bijna net zoveel rond als er mensen in Lapland wonen. Spoiler: ze zijn allemaal van iemand.

Finland en Zweden zijn lid van de EU, Noorwegen niet, maar alle drie horen ze bij het Schengengebied. Je kunt dus gewoon met je ID-kaart reizen. Het grote verschil zit in je portemonnee: in Finland betaal je met de euro, in Zweden met de Zweedse kroon en in Noorwegen met de Noorse kroon. Verder heeft Lapland vooral heel veel van wat wij in Nederland missen: ruimte, stilte, sneeuw en een sterrenhemel waar je even stil van wordt.

Lapland heeft een subarctisch klimaat: lange, koude winters en korte, verrassend warme zomers. In de winter is het gemiddeld tussen de -10 en -20 °C, maar -30 °C is geen uitzondering. Het Finse kouderecord van -51,5 °C werd zelfs in Kittilä gemeten, het Noorse van -51,4 °C in Karasjok. Aan de Noorse kust is het door de Golfstroom een stuk milder, maar landinwaarts, op de Finnmarksvidda, wordt het net zo koud. In de zomer kan het kwik zomaar naar de 25 °C klimmen. Daartussen ligt alles wat je je kunt voorstellen, soms op dezelfde dag.

Wat Lapland écht bijzonder maakt, is het licht. Boven de poolcirkel komt de zon in de winter een tijd helemaal niet op: de poolnacht, in het Fins kaamos. In het noorden duurt dat zo’n zeven weken. Pikdonker is het dan niet: overdag kleurt de lucht een paar uur roze en diepblauw. In de zomer draait het om en gaat de zon wekenlang niet onder. De Samen kennen niet vier maar acht seizoenen, en eerlijk gezegd snap je dat pas als je er bent geweest.

Vermijd als het kan mei en eind oktober tot half november. Dan dooit of bevriest alles, ligt er te weinig sneeuw om te skiën en zijn veel accommodaties en tours gesloten.

De Samen zijn het enige erkende inheemse volk van de EU. Ze wonen al duizenden jaren in het noorden van Scandinavië en Rusland. Naar schatting zijn er zo’n 80.000 tot 100.000 Samen, van wie het grootste deel in Noorwegen woont. Noorwegen, Zweden en Finland hebben elk een eigen Samisch parlement; het Finse zit in het prachtige houten gebouw Sajos in Inari, het Noorse in Karasjok. Er worden nog negen Samische talen gesproken, en die verschillen soms meer van elkaar dan Nederlands en Duits.

Rendierhouderij is nog altijd het hart van de Samische cultuur. In Zweden en Noorwegen is het houden van rendieren grotendeels voorbehouden aan Samen; in Finland mogen ook andere Finnen dat. Daarnaast hoor je in Lapland de joik, een eeuwenoude manier van zingen waarmee je niet óver iets zingt, maar iemand of iets oproept. En dan is er de gákti, de kleurrijke klederdracht waaraan je kunt zien uit welke streek iemand komt.

Wil je meer weten? Ga dan naar het Siida-museum in Inari, het Ájtte-museum in Jokkmokk of het Samische museum in Karasjok. Je leert er in een middag meer over Lapland dan in een week skiën.

En dan de Finnen, de Zweden en de Noren zelf. Als je in Finland bij de bushalte staat, zie je mensen netjes met drie meter afstand van elkaar wachten. Dat is niet onbeleefd, maar juist beleefd: je valt een ander niet lastig. Small talk is niet nodig en stiltes zijn niet ongemakkelijk. Zweden en Noren zijn iets spraakzamer, maar houden net zo goed van hun ruimte. In Zweden draait alles om lagom: niet te veel, niet te weinig. Eén ding hebben ze alle drie gemeen: zodra je in een sauna of rond een kampvuur zit, gaan ze ineens los.

Kerst is in Lapland natuurlijk groot. Volgens de Finnen woont de kerstman gewoon in Rovaniemi, en de pakjes komen hier op 24 december. In Zweden kijkt het hele land die middag om drie uur naar Donald Duck: een traditie sinds 1959, echt waar. Op 6 december viert Finland Onafhankelijkheidsdag en zie je overal twee kaarsjes in de vensterbank. In Noorwegen is 17 mei, de Dag van de Grondwet, het grootste feest: ook in Tromsø en Alta trekken dan optochten met vlaggen door de straten. Daarnaast zijn er twee dagen die je echt moet kennen. Houd er rekening mee dat winkels dan dicht kunnen zijn en het openbaar vervoer afwijkend rijdt.

De Laplandse keuken is eerlijk, puur en draait om wat het land geeft: rendier, vis uit de koude rivieren en meren, en bessen. Heel veel bessen. Het bekendste gerecht is poronkäristys: dungesneden, gestoofd rendiervlees met aardappelpuree en een flinke lepel vossenbessen. In Zweeds en Noors Lapland eet je suovas, gerookt rendiervlees volgens Samisch recept, vaak in een wrap van plat gáhkku-brood. En vergeet de romige zalmsoep lohikeitto niet, perfect na een dag in de sneeuw.

Het goud van Lapland is de moltebes (lakka in het Fins, hjortron in het Zweeds en molte in het Noors). Deze oranje bes groeit alleen in moerassen in het hoge noorden en is zo geliefd dat er plekken zijn waar je hem niet zomaar mag plukken. Je eet hem warm over leipäjuusto, een gebakken kaas die piept tussen je tanden. Klinkt raar, maar je gaat het missen.

En dan de koffie. Finnen drinken de meeste koffie per persoon ter wereld. In Lapland gooien ze er soms blokjes kaffeost (koffiekaas) in, die je er na het drinken met een lepeltje uithaalt. Mijn advies? Gewoon proberen.

In Lapland heb je met drie munteenheden te maken. Gelukkig is betalen in alle drie de landen supermakkelijk: met je pinpas of creditcard kun je vrijwel overal contactloos betalen, tot het kleinste koffietentje aan toe.

Neem in ieder geval een creditcard mee. Die heb je nodig voor de borg van je huurauto en bij onbemande tankstations, en daar zijn er in Lapland nogal wat van.

Boodschappen doen in Lapland is iets duurder dan in Nederland. In grotere plaatsen als Rovaniemi, Kiruna en Tromsø valt het mee, maar in afgelegen dorpjes en skioorden betaal je al snel flink meer. Doe dus grote boodschappen als je langs een grote supermarkt komt.

In Finland is Lidl de goedkoopste. Daarnaast heb je de S-groep (S-Market en de grote Prisma) en de K-groep (K-Market tot K-Citymarket). In Zweden zijn Lidl en Willys het voordeligst, ICA en Coop zitten in het middensegment. In de kleinste dorpjes is de ICA vaak de enige winkel, en ook meteen postkantoor en ontmoetingsplek. In Noorwegen zijn Rema 1000, Kiwi en Coop Extra het voordeligst, maar reken erop dat je daar nog een stuk meer betaalt dan in Finland en Zweden.

Drinken op vakantie? Dan moet je in alle drie de landen even weten hoe het werkt, want sterke drank koop je niet zomaar in de supermarkt.

Rovaniemi is de hoofdstad van Fins Lapland en met zo’n 65.000 inwoners meteen ook de grootste stad. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de stad bijna helemaal platgebrand door terugtrekkende Duitse troepen. Architect Alvar Aalto ontwierp daarna een nieuw stratenplan in de vorm van… een rendiergewei. Een paar kilometer buiten de stad ligt de poolcirkel, en daar woont volgens de Finnen de kerstman in het Santa Claus Village. Wil je Lapland echt leren begrijpen? Ga dan naar het museum Arktikum.

Andere plaatsen die je moet kennen zijn Inari, het Samische hart van Finland, de skidorpen Levi, Ylläs en Saariselkä, en in Zweden Kiruna en Abisko. Kiruna is een bijzonder verhaal: omdat de ijzerertsmijn onder de stad steeds verder uitbreidt, wordt het complete stadscentrum een paar kilometer verplaatst, inclusief de houten kerk. Vlakbij, in Jukkasjärvi, wordt sinds 1989 elke winter het beroemde Icehotel opnieuw opgebouwd uit ijs van de rivier.

In Noors Lapland zijn dat Tromsø, met zo’n 78.000 inwoners de grootste stad van Noord-Noorwegen, Alta met zijn duizenden jaren oude rotstekeningen (UNESCO-werelderfgoed), en Karasjok en Kautokeino, de Samische hoofdplaatsen van Noorwegen. En dan is er natuurlijk nog de beroemde Noordkaap.

Alles wat je hebt gehoord over muggen in Lapland is waar. De Finnen hebben er zelfs een eigen woord voor: räkkä, de periode waarin muggen, vliegjes en dazen de baas zijn. Die loopt van ongeveer half juni tot eind juli, precies als de middernachtzon het mooist is. Natuurlijk. In augustus nemen de knutten het over, die nog kleiner en minstens zo irritant zijn.

Gelukkig kun je je prima beschermen. Draag lange mouwen en een lange broek, en neem een muggennetje voor over je hoofd mee als je gaat wandelen. Je ziet er niet uit, maar dat ziet hier toch niemand. Koop je anti-muggenmiddel ter plekke: dat werkt écht veel beter dan wat je in Nederland kunt kopen. Djungelolja komt nota bene uit Zweden en is mijn persoonlijke favoriet. Het ruikt sterk en trekt niet in, maar de muggen vliegen gewoon van je weg.

Het geheim van een fijne winter in Lapland? Laagjes. Begin met een thermolaag van wol of merino direct op je huid, daarover een warme fleece of donsjas, en als buitenste laag een jas en broek die wind- en waterdicht zijn. Vermijd katoen: dat wordt nat van je zweet en dan krijg je het juist koud. Bij -25 °C wil je vooral je handen, voeten en gezicht goed beschermen: draag wanten (die zijn warmer dan vingerhandschoenen) met dunne handschoentjes eronder, dikke wollen sokken en een col of buff. Koop je winterschoenen een maatje groter, zodat er ruimte is voor een extra paar sokken.

Goed om te weten: bij veel husky-, sneeuwscooter- en rendiertochten krijg je een thermo-overall en laarzen te leen. In de zomer gelden de tips van mijn Noorwegen-pagina: zorg dat je droog blijft en altijd iets aan of uit kunt trekken.

Lapland is dichterbij dan je denkt. In de winter vliegt KLM rechtstreeks van Schiphol naar Rovaniemi en Kittilä (de luchthaven voor Levi en Ylläs). Je bent er in ongeveer drie uur. In de winter van 2025-2026 vloog KLM vier keer per week naar Rovaniemi en elke zondag naar Kittilä. Buiten het winterseizoen vlieg je het makkelijkst via Helsinki naar Rovaniemi, Kittilä, Ivalo of Kuusamo, of via Stockholm naar Kiruna en Luleå. Naar Noors Lapland vlieg je via Oslo naar Tromsø, Alta of Kirkenes.

Wie Lapland echt wil ontdekken, huurt een auto. De afstanden zijn enorm: van Rovaniemi naar Inari is het al ruim 300 kilometer, en onderweg kom je vooral bos, meren en rendieren tegen. Tankstations zijn schaars, dus tank bij voorkeur zodra je tank half leeg is. Snelwegen zijn er nauwelijks; je rijdt meestal 80 tot 100 km/u op rustige, rechte wegen. Dat klinkt saai, maar dat is het geen moment. Er staat namelijk altijd wel een rendier midden op de weg, en die heeft geen haast.

De verkeersregels in Finland, Zweden en Noorwegen lijken sterk op die in Nederland. Een paar dingen om op te letten:

Kijk voor alle verkeersregels op de ANWB-pagina’s over Finland, Noorwegen en Zweden.

In Fins en Zweeds Lapland zijn er geen officiële toeristische routes, in Noors Lapland wel: Varanger en Havøysund horen bij de Noorse Nasjonale turistveger. En overal zijn er wegen die zelf al een bestemming zijn. Mijn favorieten:

Lapland per trein is een avontuur op zich. In Finland rijdt de nachttrein van Helsinki naar Rovaniemi in ongeveer twaalf uur, en in het seizoen ook door naar Kolari. Je kunt zelfs je auto meenemen op de trein. In Zweden rijdt de nachttrein van Stockholm naar het noorden; voor Kiruna en Abisko stap je in 2026 over in Boden. Mijn persoonlijke favoriet is de Ertsspoorlijn van Kiruna via Abisko naar Narvik in Noorwegen. Je rijdt van de Zweedse fjells zo de Noorse fjorden in. In de zomer kun je met de Inlandsbanan ook langzaam door het binnenland naar het noorden boemelen.

Geen auto? Dan kom je met de bus verder dan je zou denken. In Finland verbinden langeafstandsbussen Rovaniemi met onder andere Inari, Ivalo en Kilpisjärvi, en in de winter rijden er skibussen van de luchthavens naar de skidorpen. In Zweeds Lapland rijdt de regionale vervoerder Länstrafiken Norrbotten. In Noors Lapland verbinden streekbussen de grotere plaatsen, zoals Tromsø, Alta en Karasjok, en langs de kust is de Hurtigruten-boot ook gewoon openbaar vervoer. Check wel altijd de dienstregeling: soms gaat er maar één bus per dag.

In Lapland loop je uren zonder iemand tegen te komen. Geen spitse bergtoppen zoals in Zuid-Noorwegen, maar eindeloze, glooiende fjells (tunturi in het Fins) en hoogvlaktes zoals de Finnmarksvidda: kale, ronde heuvels boven de boomgrens met uitzicht tot aan de horizon. Of je nu een dagtocht wilt maken of een week met je rugzak van hut naar hut trekt, hier kun je je hart ophalen. En in de winter ruil je je wandelschoenen gewoon in voor sneeuwschoenen of langlaufski’s.

Fins, Zweeds en Noors Lapland liggen vol beschermde natuur. In Zweden vormen Sarek, Padjelanta, Stora Sjöfallet en Muddus samen met twee natuurreservaten het gebied Laponia, sinds 1996 UNESCO-werelderfgoed vanwege de natuur én de Samische cultuur. Sarek wordt ook wel de laatste wildernis van Europa genoemd: er zijn geen gemarkeerde paden en geen hutten. Alleen voor ervaren wandelaars dus.

De bekendste nationale parken:

Wandelen is heel persoonlijk. De één houdt van een rustige rondwandeling, de ander wil een week lang niemand zien. Hieronder mijn favoriete wandelingen in Lapland.

Routes zijn in alle drie de landen goed gemarkeerd. In Finland volg je meestal oranje verfstrepen op bomen en houten wegwijzers. In de Zweedse fjells volg je in de zomer rode stippen op stenen en steenmannetjes, en in de winter palen met rode kruizen erop. In Noorwegen volg je de rode T’s van de Noorse wandelvereniging DNT.

In alle drie de landen geldt het allemansrecht: jokamiehenoikeus in het Fins, allemansrätten in het Zweeds en allemannsretten in het Noors. Iedereen mag vrij de natuur in om te wandelen, skiën, fietsen en kamperen, zolang je de natuur respecteert. De gouden regel: laat alles achter zoals je het gevonden hebt, en het liefst nog beter.

In een noodgeval bel je in Finland en Zweden 112. In Noorwegen is 112 de politie en bel je 113 voor een ambulance. Installeer voor vertrek de app 112 Suomi (Finland) of Hjelp 113 (Noorwegen): daarmee kunnen de hulpdiensten zien waar je bent. Zorg wel dat je de app vooraf goed instelt.

Voor de meeste mensen is Lapland gewoon synoniem aan winter, en dat snap ik helemaal. Er is weinig zo magisch als door een besneeuwd bos glijden achter een span husky’s, terwijl de lucht roze kleurt.

In de poolnacht komt de zon boven de poolcirkel niet op, maar je zit niet in het donker. Rond het middaguur kleurt de lucht een paar uur zachtroze, paars en diepblauw: het mooiste licht dat ik ken. Voor fotografen is het een droom.

Een tocht met de huskyslee of een rendierslee staat bij bijna iedereen op het lijstje. Kies wel bewust: vraag hoe de honden leven, hoeveel ze per dag lopen en of ze na hun werkende leven een goede oude dag krijgen. Rendierfarms worden vaak door Samische families gerund. Daar leer je meteen ook echt iets over hun leven.

En dan de sauna: in Finland geen uitje, maar een manier van leven. Er zijn naar schatting drie miljoen sauna’s op 5,6 miljoen inwoners, en sinds 2020 staat de Finse saunacultuur op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. Durf je het aan? Ren dan na het zweten even door de sneeuw of neem een duik in een wak in het ijs, een avanto. Je hebt je nog nooit zo levend gevoeld.